Kevin Bauder
22 maja 2026 r.
Apostoł Jan kończy swoją analizę Słowa w Ewangelii Jana 1:15–18 . Stwierdza, że Jan Chrzciciel świadczył o Słowie, które istniało wcześniej. Uznaje Słowo za źródło łaski i prawdy. Nazywa Słowo konkretnie Jezusem Chrystusem.
Końcowe uwagi Jana w 1:18 są równie ważne, jak wszystko, co do tej pory napisał. Werset ten rodzi kilka pytań interpretacyjnych i teologicznych. Odpowiedź na nie wymaga nieco więcej dyskusji i szczegółów.
Jan zaczyna od stwierdzenia, że nikt nigdy nie widział Boga. Każdy, kto zna Stary Testament, rozpoznałby prawdziwość tego stwierdzenia. Bóg czasami przybierał pewne widzialne postacie, tak że można było powiedzieć, iż ludzie „widzieli” Boga ( Wj 24,9–11 ). Jednak to, co widzieli, nie było samym Bogiem. Był to jedynie chwalebny wygląd, który Bóg przybrał na tę okazję. Jak później napisał Mojżesz, nie widzieli „żadnej postaci”, żadnej postaci, żadnego podobieństwa ( Pwt 4,15 ). Dlatego wszelkie wizerunki Boga były surowo zakazane ( Pwt 4,15–18 ).
Jan jednak upiera się, że Jezus Chrystus „objawił” Boga. Różne wersje tłumaczą to słowo na różne sposoby: oznajmił (KJV), wyjaśnił (NASB, LSV), uczynił znanym (NIV, ESV), objawił (HCSB). Termin ten oznacza opisanie lub szczegółowe przedstawienie czegoś. Jan twierdzi, że Jezus Chrystus albo daje, albo jest szczegółowym objawieniem Boga.
W Ewangelii Jana 1:18 określenie „Bóg” prawdopodobnie odnosi się konkretnie do Boga Ojca. Stwierdzenie, że nikt nie widział Boga, oznacza stwierdzenie, że nikt nie widział Ojca. Skąd takie rozróżnienie?
Czasami Jezus (Słowo) jest identyfikowany jako Bóg. Innym razem jest od Boga odróżniany. Jan czyni obie te rzeczy w Jana 1:1 . Mówi, że Słowo było u Boga, a jednak Słowo było Bogiem. Jezus, Syn, jest Bogiem. Ludzie widzieli Jezusa — widzieli Syna. Więc kiedy Jan mówi, że nikt nigdy nie widział Boga, nie może mówić o Synu. Musi mówić o Ojcu, który jest niewidzialny i niewidoczny ( Jana 5:37 ; 1 Tym 1:17 ). Kiedy termin Bóg jest używany bez żadnego innego określenia lub kwalifikacji, może mówić konkretnie o Bogu Ojcu. Tak właśnie czyni Jan 1:18 .
Jezus ma inne znaczenie w tym wersecie. Tłumaczenia różnią się w sposobie jego oddawania. Mówią, że jest jednorodzonym (KJV, NKJV, NASB, LSB), jedynym (ESV) lub jedynym (HCSB, NIV). Tradycyjne rozumienie tego słowa to jednorodzony . Około sto lat temu niektórzy greccy uczeni zaczęli sugerować, że to wyrażenie można lepiej przetłumaczyć jako jedyny . Prześledzili oni inną etymologię tego słowa. Znaleźli również pewne wystąpienia w świeckiej grece, które wydawały się pasować do pojęcia jedyny w swoim rodzaju lepiej niż zrodzony . Jeszcze trzydzieści lat temu słowo jedyny w swoim rodzaju było nauczane jako najlepsze tłumaczenie.
Od tego czasu wahadło przesunęło się w drugą stronę. Wielu teologów i grecystów dostrzega, że J 1,18 zwraca uwagę na zrodzenie Słowa. Ta zmiana jest istotna, ponieważ termin „jednorodzony” najdokładniej opisuje relację między Bogiem Ojcem a Bogiem Synem. Zrodzenie odróżnia Ojca od Syna. Ojciec jest niezrodzony. Syn jest zrodzony, ale nie stworzony. To zrodzenie nie jest jedynie kwestią wcielenia Chrystusa, ale wiecznego trwania Drugiej Osoby w relacji z Pierwszą Osobą.
Czy zatem Chrystus jest jednorodzony, czy też jedyny? Odpowiedź brzmi: tak ! Obie odpowiedzi są teologicznie poprawne. Jednak tekst prawdopodobnie podkreśla Jego zrodzenie, a nie Jego wyjątkowość.
Jeszcze jedna rzecz musi zostać powiedziane o jednorodzonym . Zrodzenie nie jest tym samym co początek. Psalm 2:7 głosi, że Ojciec zrodził Syna „dzisiaj”. Paweł cytuje ten werset i odnosi go do zmartwychwstania Jezusa ( Dzieje Apostolskie 13:28–37 ). Oczywiste jest, że zmartwychwstanie nie nastąpiło, gdy Jezus zaczął. W ważnym sensie zmartwychwstanie przedstawia Jego zrodzenie w kategoriach jego publicznej deklaracji. Ale nie jest Jego początkiem. Nie jest nim również Jego narodzenie w żłobie w Betlejem. Aby Ojciec był Ojcem, a Syn Synem, zrodzenie i rodzenie Syna musi być ciągłym i wiecznym aktem.
Ewangelia Jana 1:18 nasuwa jeszcze jedno istotne pytanie. Niektóre starożytne manuskrypty tego tekstu nazywają Jezusa Synem Jednorodzonym . Inne, jeszcze starsze manuskrypty nazywają Go Bogiem Jednorodzonym . Która wersja jest poprawna?
Teologicznie rzecz biorąc, oba są prawdziwe. Chrystus jest jednorodzonym Synem Ojca. Jest również jednorodzonym Bogiem. Ojciec, będąc Bogiem, jest niezrodzony. Duch Święty, będąc Bogiem, nie jest zrodzony, lecz pochodzi. Tylko Syn jest zrodzony. Jest jednorodzonym Bogiem.
Wcześni kopiści greckiego Nowego Testamentu regularnie używali skrótów. Skrót „Bóg” ( theta sigma ) i skrót „syn” ( upsilon sigma , z chropawym znakiem oddechu nad upsilonem) są prawie nie do odróżnienia, jeśli są pisane szybko. Kopiści mogli łatwo pomylić jeden z drugim. Wydaje się, że pierwotna wersja „Bóg” została błędnie zapisana jako „syn” przez skrybę, który właśnie przeczytał „jednorodzony” . Jest to jednak różnica bez żadnego znaczenia teologicznego. Jezus Chrystus jest zarówno jednorodzonym Synem, jak i jednorodzonym Bogiem.
Sednem tego fragmentu jest to, że Jezus Chrystus, Jednorodzony Bóg, objawił ludziom charakter i wolę Boga. Chrystus jest szczegółowym objawieniem tego, kim jest Bóg. Ponieważ jest Bogiem z Ojcem, objawia usposobienie i wolę Ojca.
Później, w trakcie posługi Jezusa, uczeń Filip poprosił Jezusa, aby pokazał mu Ojca ( J 14,8 ). Prośba ta przypomina incydent, kiedy Mojżesz poprosił, aby mógł zobaczyć chwałę Bożą ( Wj 33,18 ). Bóg powiedział Mojżeszowi, że nikt nie może zobaczyć Jego chwały i żyć (33,20). Mojżesz mógł zobaczyć jedynie blask Boga ( Wj 33,23 ). Ale Jezus powiedział Filipowi, że ktokolwiek widział Jego, widział Ojca ( J 14,9 ). Filip otrzymał już przywilej, którego odmówiono Mojżeszowi. Jak mówi Paweł, ci, którzy spotkali Jezusa, widzieli chwałę Bożą na obliczu Jezusa Chrystusa ( 2 Kor 4,6 ).
Jest tylko jeden Bóg. Ojciec jest Bogiem. Syn jest Bogiem. Duch Święty jest Bogiem. Nie są to różni Bogowie, ale ten sam Bóg. Każdy z nich posiada całą boską naturę. My, ludzie, nigdy nie możemy dostrzec Boga bardziej niż w Jezusie Chrystusie. Wszystkim, czym jest Ojciec, jest Syn, z tym wyjątkiem, że Syn nie jest Ojcem. Jeśli chcemy poznać Boga, zwróćmy się do Syna, Słowa, Jezusa Chrystusa.
___________________________
Autorem tego eseju jest Kevin T. Bauder, profesor teologii historycznej i systematycznej w Central Baptist Theological Seminary. Nie wszyscy profesorowie, studenci i absolwenci Central Seminary zgadzają się z każdą opinią wyrażoną w tym eseju.